DE SCHADUW VAN HET KRUIS
Jan Leyers in het Spoor van Godfried van Bouillon
(TV Serie / Docu)
In het voorjaar van 2001 trok Jan Leyers in het spoor van Godfried van Bouillon naar Jeruzalem. Hij volgde de route van de eerste kruistocht en reisde op de motor door Duitsland, Oostenrijk en Hongarije, doorkruiste de Balkan, Turkije, Syrië en Libanon, om na een maandenlange tocht te arriveren voor de poorten van de Heilige Stad. De schaduw van het kruis is het verhaal van deze bewogen tocht.
De schaduw van het kruis is een historisch reisverhaal waarin Jan Leyers zich tussen Turkse worstelaars en dansende beren, tussen landmijnen en Hezbollah-militanten overeind probeert te houden om zich een weg te banen naar het uiteindelijke doel: Jeruzalem. Jan ontmoet zachtaardige Hospitaalridders en krijgshaftige bisschoppen, godsdienstwaanzinnigen en verbitterde oorlogswezen, en ervaart dat de kruistochten nog steeds een grimmige schaduw werpen over Europa en het Midden-Oosten. De recente conflicten tussen Kroaten en Serviërs, tussen Turken en Grieken, Israëli’s en Palestijnen, zijn de bloedige erfenis van een doldriest avontuur dat zich bijna duizend jaar geleden afspeelde. Tijdens de reis blijkt dat in andere delen van de wereld over kruisvaarders heel anders wordt gedacht dan in het Westen. De herinnering aan de kruistochten bezorgt moslims in het Midden-Oosten nog altijd kippenvel. Dezelfde ridders die in onze vaderlandse geschiedenis als helden worden geroemd, kennen zij uit hun schoolboeken als moordzuchtige en plunderende indringers. De schaduw van het kruis werd geproduceerd door TV De Wereld voor Canvas. De elfdelige reeks De schaduw van het kruis werd voor het eerst door Canvas uitgezonden in 2002 en kreeg de Prijs van de TV-Kritiek. Het gelijknamige boek verscheen in het najaar van 2002 bij Van Halewyck.
Afleveringen : Deel 1: ‘De wil van God’ : De reis begint in de schaduw van de burcht van Bouillon, waar Godfried in 1096 gehoor gaf aan de oproep van de paus en met zijn manschappen op kruistocht vertrok. In Worms, een Duits provincienest, bezoekt Jan een joodse begraafplaats waar de eerste slachtoffers van de kruistocht rusten. Even verderop komt hij terecht bij een korps reservisten met kruisvaarderbloed. Zij voelen zich klaar om een nieuwe dreiging uit het Oosten te pareren. In het schilderachtige Regensburg wordt Jan ingewijd in de middeleeuwse geneeskunde. - Deel 2: ‘Het recht van de sterkste’ : In Mauthausen, een stadje langs de Donau, houdt Jan halt bij het beruchte concentratiekamp. De benedictijnenabdij van Melk was al in de middeleeuwen een vaste stopplaats voor Jeruzalemgangers. Jan bezoekt er de schitterende bibliotheek. In Sopron, net voorbij de Oostenrijks-Hongaarse grens, verneemt Jan hoe de armste in het kruisleger aan hun eten kwamen. In de abdij van Pannonhalma diept een vriendelijke pater een verslag op van Godfried's belevenissen in Hongarije én de liefdesbrieven van een Belgische prinses. - Deel 3: ‘Door het hart van Europa’ : In Boedapest ontmoet Jan een vooraanstaand lid van de Hospitaalridders, een orde die in Godfried's tijd in Jeruzalem werd gesticht. De route loopt door Szeksard, het hart van Hongarije's oudste wijnstreek. Een boer vertelt dat ook de kruisvaarders de plaatselijke productie naar waarde wisten te schatten. Het Kroatische stadje Nushtar is getekend door de recente oorlog tegen de Serviërs. Jan brengt een dag door met een team militairen die op gevaar van lijf en leden landmijnen ruimen. Tussen de ruïnes van het ooit zo pittoreske Vukovar maakt Jan kennis met Sladana, een Servisch meisje dat in een vijandige omgeving een nieuw leven probeert op te bouwen. - Deel 4: ‘Het eeuwige slagveld’ : In de Servische hoofdstad Belgrado trekt Jan op met de studenten die in 2000 dictator Slobodan Milosevic ten val hielpen brengen. In het schilderachtige klooster van Ravanica wordt de slag van Kosovo herdacht. De Serviërs moesten er in 1389 de duimen leggen tegen de Turken, die de volgende vijf eeuwen over de Balkan zouden heersen. In Kragujevac bezoekt Jan de zieltogende Zastava autofabriek, ooit de trots van de streek, tot ze door NAVO-bommen in puin werd gelegd. In Sofia, de hoofdstad van Bulgarije, brengt Jan een dag door met het vermaarde vrouwenkoor Le Mystère des Voix Bulgares, en leert dat hun zangtechniek tot de middeleeuwen teruggaat. - Deel 5: ‘Land van raadsels’ : Nog steeds in Sofia ontdekt Jan een schat aan middeleeuwse manuscripten en een unieke Beatlesplaat. Verder zuidwaarts, tussen de toppen van het Rilagebergte, maakt hij een bijeenkomst mee van de Witte Broederschap, een spiritueel genootschap dat zijn wortels heeft in een geheimzinnige middeleeuwse sekte. De route loopt langs het grensplaatsje Kapitan Andreevo, een draaischijf van internationale drugssmokkel. Net over de Bulgaars-Turkse grens ligt Edirne, het voormalige Adrianopolis. In het plaatselijke stadion is Jan getuige van een traditioneel worstelfestival, waar zoals elk jaar meer olie vloeit dan bloed. - Deel 6: ‘Tussen kerk en moskee’ : In Istanbul is de verhouding tussen christenen en moslims gespannen. Jan bezoekt er een Grieks-orthodox seminarie dat dertig jaar geleden door de Turkse overheid werd gesloten. De bejaarde paters blijven ervan dromen ooit nieuwe leerlingen te mogen verwelkomen. In het Pera Palace Hotel ontmoet Jan de zanger Kubat, opgegroeid in Antwerpen en uitgegroeid tot een nationaal Turks idool. In Anatolië, het Turkse binnenland, stapt Jan af in Iznik. De stad – die in Godfried's tijd Nicea heette en waar ooit een befaamd concilie werd gehouden – ligt aan een prachtig meer en werd door de kruisvaarders langdurig belegerd. In Emirdag maakt Jan kennis met een Turkse familie uit Gent. Wanneer het gesprek op haar dochter komt, wijst de vrouw des huizes hem op enkele diepgaande culturele verschillen. - Deel 7: ‘Een kwestie van overleven’ : De tocht door de schroeiende Turkse woestijn was voor de kruisvaarders een hel. Jan zoekt beschutting in Yalvaç, waar een bevlogen archeoloog zijn leven aan de apostel Paulus wijdt. In Konya, de meest religieuze stad van Turkije, bezoekt Jan het graf van een middeleeuwse mysticus. De tocht loopt door de sprookjesachtige heuvels van Cappadocië, waar Jan kennismaakt met een tot de islam bekeerde jonge Fransman. Een plaatselijke tapijtenverkoper neemt Jan mee naar een verborgen korankerkhof. In Antiochië vertelt een inwoner over de list waarmee de kruisvaarders zijn stad na een maandenlang beleg wisten te veroveren. Een Italiaanse pater neemt Jan mee naar de oudste kerk van het christendom. - Deel 8: ‘Verborgen schatten’ : Jan arriveert in Syrië. Hij dwaalt door de uitgestrekte soek van Aleppo en komt terecht op een huisconcert waar een traditioneel ensemble liederen over de kruistochten brengt. 's Anderendaags trekt Jan naar de zuil waarop een vijfde-eeuwse pilaarheilige veertig jaar van zijn leven doorbracht. De tocht gaat langs de spookstad Maraat-an-Numan, waar een van de zwartste bladzijden van de geschiedenis van de kruistochten werd geschreven. In Misyaf maakt Jan kennis met nazaten van de Assassijnen, een middeleeuwse sekte waarvan de leden als eersten in de geschiedenis zelfmoordaanslagen pleegden. Jan bezoekt een van de indrukwekkendste monumenten van Syrië: de kruisvaarderburcht Krak des Chevaliers. - Deel 9: ‘Wachten op een wonder’ : Tussen de ceders van het Libanongebergte luistert Jan naar een levende getuige van de mirakels van een middeleeuwse monnik. Een christelijk echtpaar vertelt over de moeizame relaties tussen de verschillende religies in Libanon. Jan houdt halt in het fel geteisterde Beiroet. In de sloppenwijk Chatila praat hij met overlevenden van de beruchte slachtpartij waarbij christelijke milities in september 1982 duizenden moslims vermoordden. In het uiterste zuiden van Libanon bezoekt Jan het kasteel Château Beaufort. In een voormalig gevangenenkamp wordt hij hartelijk ontvangen door een groep Hezbollah militanten. Twee beeldschone zussen nemen hem mee naar de Israëlische grens en vertellen over de laatste dagen van de Israëlische bezetting. - Deel 10: ‘Op heilige grond’ : Omdat de Libanees-Israëlische grens gesloten is, maakt Jan een verplichte omweg door Syrië. In Damascus bezoekt hij de schitterende Omajadenmoskee. Hij is er getuige van hartverscheurende taferelen bij het schrijn van Hoessein, de kleinzoon van de Profeet. In de Israëlische kuststad Akko vindt Jan het spoor van de kruisvaarders terug. Vier meter onder de grond graaft een Israëlische archeoloog een volledige kruisvaarderstad op. In Caesarea vertelt een bejaarde jood over de moeilijke dagen na de stichting van de staat Israël. Jan stapt af in een bijbelpark en maakt kennis met de plant waar Jezus’ doornenkroon van werd vervaardigd. In de schaduw van de Geboortekerk in Bethlehem bezoekt hij een familie die bij een Israëlische tankaanval tragisch werd getroffen. - Deel 11: ‘De strijd om Jeruzalem’ : Vanaf de Olijfberg ziet Jan het einddoel van de reis liggen: Jeruzalem. Pater Jerry, een Ierse dominicaan, doet het relaas van de belegering en de inname van de stad door de kruisvaarders. Jan neemt de bus naar een joodse kolonie in de Palestijnse gebieden en maakt kennis met rabbi Mandell, wiens zoon een paar maanden eerder door Arabieren het hoofd werd ingeslagen. Terug in de stad bezoekt Jan de Klaagmuur. Uit gesprekken met een Palestijnse leider en een joodse advocaat blijkt dat de strijd om Jeruzalem nog lang niet is beslecht. ’s Anderendaags leidt Pater Jerry Jan rond in de Heilig-Grafkerk en vertelt over het trieste einde van Godfried van Bouillon.
Met o.a.: Jan LEYERS (gekend van veel te veel om op te noemen. een aantal belletjes : als docu-maker 'De Weg naar Mekka' - tv-presentator: 'De 7 hoofdzonden', 'Nachtwacht' op Canvas en 'Zomer' op één - Muziek : Soulsister, producer en songschrijver voor o.a. The Radios en Clouseau, soundtracks voor Team Spirit, Blueberry Hill, Brylcream Boulevard, opmerkelijke juryvoorzitter in Idool (2003).
Regie: Director(s) : Johannes Bucher & Jan Leyers - Writer(s) : Jan Leyers & Johannes Bucher
